Szukaj
Polub nas!

John Profumo 1960 fot WikipediaJohn Profumo w 1960 r. (fot Wikipedia)Skandal barona Profumo

Na początku lat 60. minionego stulecia doszło w Wielkiej Brytanii do niezwykłego skandalu politycznego, w wyniku którego upadł rząd tego kraju, a Partia Konserwatywna zmieniła swoje oblicze. Wydarzenia, które się wtedy rozegrały w Londynie, były wybuchową mieszanką polityki, szpiegostwa i seksu, a dotyczyły wielu wpływowych ludzi, w tym również ówczesnego prezydenta USA, Johna F. Kennedy’ego...

W roku 1961 Wielką Brytanią rządzili konserwatyści pod wodzą Harolda Macmillana. Wczesne lata 60. były okresem dość niespokojnym. W prasie brytyjskiej pełno było doniesień o właśnie wykrytej sowieckiej siatce szpiegowskiej Portland. W tym samym roku zdemaskowany i osądzony został szpieg GRU George Blake. Ponadto głośna była sprawa Johna Vassalla, urzędnika pracującego w dowództwie marynarki wojennej, który – jak się okazało – zgodził się na współpracę z sowieckim wywiadem, bowiem był szantażowany wyjawieniem tego, iż był homoseksualistą. Vassall został skazany na 18 lat więzienia, a za kratkami znaleźli się też na parę miesięcy dwaj dziennikarze, którzy odmówili wyjawienia źródeł informacji na temat skazanego szpiega.

Uwięzienie reporterów spowodowało, iż brytyjskie media stały się niezwykle krytyczne wobec rządu. Dziennikarz pisma New Statesman Paul Johnson ostrzegał, że „jakikolwiek poseł lub minister konserwatystów uwikłany w jakikolwiek skandal musi się mieć na baczności, gdyż zostanie potraktowany przez prasę bezlitośnie”. Były to prorocze słowa.

 Włoski baron

Jednym z członków brytyjskiej ekipy rządzącej był John Profumo, który pełnił nieistniejącą już dziś funkcję sekretarza stanu ds. wojny. Był to człowiek o dość niezwykłym rodowodzie. Jego ojciec wywodził się z włoskich kręgów arystokratycznych i nosił tytuł barona, ale on sam urodził się w Wielkiej Brytanii. John odziedziczył elitarny tytuł, choć na co dzień się nim nie posługiwał. Swoją karierę zawodową rozpoczął od służby wojskowej, a w roku 1940 został po raz pierwszy wybrany do Izby Gmin. Miejsce w parlamencie stracił w roku 1945, ale pięć lat później ponownie wygrał wybory. Jednocześnie ożenił się z powszechnie znaną wtedy aktorką brytyjską, Valerie Hobson.

Państwo Profumo wiedli aktywne życie towarzyskie – pojawiali się na różnych przyjęciach i mieli szeroki krąg znajomych, w tym również ludzi znanych i zamożnych. Powszechne były plotki o tym, że John miewał liczne przelotne romanse, ale przez wiele lat nic skandalicznego z tego nie wynikało. Sprawy przybrały zupełnie inny obrót z chwilą, gdy w lipcu 1961 roku doszło do przypadkowego spotkania Profumo z 19-letnią Christine Keeler.

 Prawie prostytutka

Keeler porzuciła szkołę, gdy miała 15 lat i przez następne lata imała się różnych zajęć, by w końcu dostać pracę jako tancerka topless w Murray’s Cabaret Club w londyńskiej dzielnicy Soho. Tam zaprzyjaźniła się z młodszą od siebie dziewczyną, Mandy Rice-Davies, z którą przez pewien czas dzieliła mieszkanie. Klub ten odwiedzany był często – i dyskretnie – przez polityków i tzw. „ludzi z towarzystwa”. Do tych ostatnich zaliczał się Stephen Ward, czarujący lekarz, który zainteresował się Keeler i namówił ją do zamieszkania z nim. Wprawdzie Christine twierdziła później, że jej związek z Wardem był „całkowicie aseksualny”, faktem jest, że młoda tancerka stała się w pewnym sensie jego nałożnicą. Choć Keeler nie sprzedawała seksu za pieniądze, była z pewnością kobietą dość swobodnych obyczajów. Miała wielu różnych partnerów, ale zawsze wracała do Warda, który kupił dom przy Wimpole Mews w Londynie, gdzie Keeler często przebywała. To tam spotykała wielu znanych ludzi, między innymi lorda Astora, jedną z najbardziej wpływowych postaci ówczesnej Anglii.

To, że nawiązała znajomość z Astorem, miało zasadnicze znaczenie, gdyż dawało jej dostęp do weekendowych przyjęć w tzw. Cliveden, domu znajdującym się w jego posiadłości w hrabstwie Buckingham. Ward często organizował tam dość rozwiązłe imprezy, których uczestnicy baraszkowali czasami nago w basenie.

Poza karierą lekarską Ward próbował też swych sił w sztuce rysowania portretów znanych ludzi. Książę Filip i księżniczka Małgorzata należeli do jego klientów. Jednak Ward marzył o tym, by pojechać do ZSRR i zrobić tam portrety sowieckich przywódców. Zaprzyjaźniony z nim wydawca dziennika The Daily Telegraph Colin Coote zaaranżował w związku z tym spotkanie Warda z Jewgienijem Iwanowem, który pracował w sowieckiej ambasadzie jako attaché, ale który brytyjskiemu wywiadowi MI5 znany był jako oficer GRU. Obaj panowie szybko się zaprzyjaźnili – Iwanow zaczął bywać w domu Warda, gdzie poznał Keeler, która bardzo szybko stała się jego okazjonalną i bardzo chętną partnerką seksualną. Był też częstym gościem na przyjęciach w Cliveden.

Do wyjazdu Warda do Moskwy nigdy nie doszło. Tymczasem agenci MI5 spotkali się z nim i wyjaśnili, iż próbują zwerbować Iwanowa. Wardowi przydzielony został specjalny łącznik, znany jako „Woods”, za pośrednictwem którego miał on informować MI5 o poczynaniach Iwanowa. Jednak w praktyce to Iwanow próbował nieustannie wyciągać od Warda różne informacje i często mu się to udawało.

 Feralna prywatka

8 lipca 1961 roku w posiadłości lorda Astora miały miejsce dwie imprezy jednocześnie. W głównym budynku odbywało się przyjęcie na cześć premiera Pakistanu, Ajuba Khana, w którym uczestniczyli między innymi państwo Profumo, natomiast w Cliveden Ward podejmował licznych gości, wśród których byli między innymi: Iwanow, Keeler i Mandy Rice-Davies. Wieczorem obie grupy zgromadziły się wokół basenu, w którym pływali nadzy celebranci. To tam Keeler, wychodząca z basenu i próbująca zakryć się kusym ręcznikiem, została przedstawiona Johnowi Profumo. Następnego dnia, w niedzielę, doszło do powtórki basenowych igraszek, na zakończenie których Profumo powiedział, iż chciałby się z Keeler spotkać.

Ward opowiedział o tym wszystkim swojemu łącznikowi z MI5. Brytyjski wywiad nie był zadowolony z faktu, iż Profumo interesował się Keeler, gdyż chodziło o ewentualne wykorzystanie jej do zastawienia sideł na sowieckiego agenta. Jednak już po kilku dniach Profumo nawiązał romans z Keeler i zaczął się z nią regularnie spotykać, między innymi w domu Warda pod nieobecność gospodarza. Po wielu latach Profumo wyznał, że jego związek z Keeler pozbawiony był jakiegokolwiek romantyzmu, gdyż jego partnerka interesowała się wyłącznie uprawianiem seksu i była osobą słabo wykształconą, z którą rozmawiać można było wyłącznie o „makijażu, fryzurach i najnowszych płytach”.

W sierpniu 1961 roku szef MI5 poinformował sekretarza brytyjskiego gabinetu Normana Brooka, że Profumo obraca się w kręgach związanych z Wardem i ostrzegł, iż może to być niebezpieczne z powodu kontaktów tej grupy z Iwanowem. Brook natychmiast wezwał do siebie Profumo i przekazał mu ostrzeżenie ze strony MI5. Choć ani słowem nie wspomniał o Keeler, John podejrzewał, iż doskonale wie o romansie, w związku z czym natychmiast napisał do swojej kochanki list pożegnalny i rzekomo zerwał z nią kontakty, choć wiele wskazuje na to, że przestał się z nią widywać dopiero w grudniu 1961 roku. Wydawać się mogło, iż cała ta sprawa na tym się skończy. Stało się jednak zupełnie inaczej.

Cliveden fot WikipediaCliveden (fot. Wikipedia) Lawina plotek

W lipcu 1962 roku w piśmie Queen po raz pierwszy pojawiła się nieco żartobliwa wzmianka o powiązaniach między Profumo, Keeler i Iwanowem. W tym czasie Keeler przebywała z Rice-Davies w USA, gdzie obie próbowały zatrudnić się jako modelki. Jednak szybko okazało się, że są śledzone przez agentów FBI, przez co już po siedmiu dniach pośpiesznie wróciły do Wielkiej Brytanii. Zainteresowanie FBI miało dwa źródła. Po pierwsze, Amerykanie wiedzieli już od swoich brytyjskich kolegów, że Keeler jest związana romantycznie z Iwanowem. Po drugie, istniały pokątne doniesienia o tym, iż Brytyjka w czasie swojego krótkiego pobytu w USA zdołała przespać się z prezydentem Johnem F. Kennedym. FBI przeprowadziło dochodzenie w tej sprawie, co jednak nie przyniosło żadnych rezultatów.

Gdy Keeler wróciła do kraju, uwikłała się w burzliwe romanse z dwójką awanturników, którzy zostali potem skazani na wyroki więzienia za nielegalne posiadanie broni i inne wykroczenia. Zaniepokojona tymi wydarzeniami Christine pod koniec 1961 roku stała się gadatliwa i zaczęła opowiadać o swoich przygodach z Iwanowem i Profumo licznym ludziom. Jednocześnie w Moskwie rosło zaniepokojenie wybuchem skandalu wokół osoby Iwanowa, co spowodowało, że został on odwołany z powrotem do ZSRR.

Przez cały rok 1962 nasilały się plotki o romansie Keeler zarówno z brytyjskim ministrem, jak i rosyjskim szpiegiem. Ostatecznie liczni koledzy Profumo w Izbie Gmin namówili go do złożenia oficjalnego oświadczenia w tej sprawie. Nękany plotkami poseł przyznał się do znajomości z Keeler i Wardem oraz oznajmił, że spotkał się kilkakrotnie z Iwanowem, jednak zdecydowanie zaprzeczył, by z Keeler utrzymywał jakiekolwiek kontakty seksualne. Na jego nieszczęście niemal jednocześnie policja wszczęła śledztwo w sprawie Warda, którego podejrzewano o sutenerstwo. W ramach tego śledztwa przesłuchano ponad 140 osób, a wśród nich Keeler, która zdradziła wszystkie pikantne szczegóły swoich kontaktów z Profumo.

Pod koniec maja państwo Profumo pojechali na krótkie wakacje do Wenecji. Po przybyciu do hotelu John otrzymał wiadomość, że musi natychmiast wracać do Londynu. W wyniku konfrontacji z treścią zeznań Keeler, Profumo przyznał się do wszystkiego, przeprosił za okłamywanie kolegów i podał się do dymisji.

Skutki

Przez pewien czas wydawało się, że rząd Macmillana zdoła przetrwać skandal. Jednak wobec licznych dalszych doniesień prasowych o skandalicznych, orgiastycznych obyczajach wielu czołowych arystokratycznych polityków, popularność rządu konserwatystów mocno ucierpiała. Wprawdzie Macmillan nie podał się do dymisji, ale w wyborach jego partia przegrała i oddała władzę Partii Pracy. Wydarzenia te zaowocowały poważnymi zmianami w szeregach konserwatystów, tradycyjnie związanych z arystokracją. Uważa się dziś, że transformacja Partii Konserwatywnej zakończyła się z chwilą dojścia do władzy Margaret Thatcher.

Ward został postawiony w stan oskarżenia i osądzony, ale przed ogłoszeniem wyroku zażył dużą dawkę środków nasennych i po kilka dniach zmarł w szpitalu. Keeler została skazana na sześć miesięcy za składanie fałszywych zeznań, a po wyjściu na wolność wychodziła dwukrotnie za mąż. W roku 1993 spotkała się w Moskwie z Iwanowem, który zmarł kilka miesięcy później. Ona sama zmarła w samotności w ubiegłym roku.

Główny bohater skandalu, John Profumo, usunął się zupełnie w cień i zaczął pracować jako ochotnik w kompleksie mieszkalnym Toynbee Hall, przeznaczonym dla najbiedniejszych mieszkańców wschodniej części Londynu. Pracę tę kontynuował do końca życia, zdobywając sobie spore uznanie kolegów. Margaret Thatcher stwierdziła publicznie, iż były minister stał się dla niej bohaterem narodowym – był on jednym z gości honorowych na przyjęciu z okazji jej 80. urodzin.

O dziwo, małżeństwo państwa Profumo przetrwało skandal. Valerie Profumo zmarła w 1998 roku, a jej mąż rozstał się z życiem w roku 2006.

Andrzej Heyduk